Czy zabytki archeologiczne regionu mają potencjał turystyczny? [GALERIA]

Od jednego z naszych czytelników odebraliśmy sygnał, że zabytek archeologiczny w postaci kopców kurhanowych w Krasiczynie niszczeje. Jest rozkopywany przez zwierzęta. Przynajmniej jeden ze wspomnianych kopców grozi zapadnięciem. Czytelnik alarmował, że trzeba w tej sprawie działać, i to szybko. Przy okazji warto zadać zadać sobie pytanie, co tak naprawdę wiemy o zabytkach archeologicznych naszego regionu?

Około kilometra na południowy-wschód od Urzędu Gminy Krasiczyn, na malowniczym wzgórzu znajduje się stanowisko archeologiczne, w którego skład wchodzą 3 zabytkowe kopce – kurhany. Jako że miejsce to nie zostało odpowiednio zbadane, wiek obiektów i ich pierwotne przeznaczenie są trudne do jednoznacznego ustalenia. Jedna z teorii mówi, że usypano je ok. 1608 r. na cześć króla Zygmunta III Wazy i na pamiątkę jego wizyty w krasiczyńskim zamku. Inne z hipotez wiążą je z przedchrześcijańskim miejscem kultu lub prastarym pochówkiem. – Nie zostały one przebadane archeologicznie, bo kopce są trudnymi obiektami do takich badań – tłumaczy przemyski archeolog, badacz historii miasta i regionu, ale także wieloletni przewodnik PTTK Andrzej Koperski. – Aby je rzetelnie przebadać należałoby je rozkopać, sprawdzić, czy[paywall] coś znajduje się pod nimi, a następnie usypać je od nowa. Przy czym niestety straciłyby one w ten sposób swój oryginalny charakter i zaburzona zostałaby oryginalna struktura warstw ziemnych, na której podstawie później można datować znaleziska – dodaje.

Kopce ustawione są w rzędzie na linii północny-wschód – południowy-zachód, środkowy z nich jest wyraźnie wyższy i szerszy niż pozostałe. Całość została wpisana do rejestru zabytków w 1970 roku.

fot.źródło: www.mapy.zabytek.gov.pl
LEGENDA: 1. Grodzisko z VII w. „Borusz” w Tuligłowach; 2. grodzisko „Grabnik” w Kopyśnie powstałe ok. X wieku; 3. grodzisko w „Aksmanicach” IX/X w.; 4. kopce w Krasiczynie – chronologia trudna do ustalenia; 5. średniowieczne grodzisko w Wybrzeżu koło Dubiecka; 6. domniemane grodzisko w Nowych Sadach.

Liczne ślady wskazują na dużą aktywność dzikich zwierząt w tym miejscu. Niestety wiele z nich znalazło sobie dom wewnątrz kopców, tworząc w nich głębokie nory. Widać też ślady psów, które starały się rozkopać te otwory. Najbardziej zniszczony jest północno-wschodni kopiec, znajdziemy w nim kilkanaście głębokich i szerokich nor, które mogą grozić zapadnięciem się ziemi w tym miejscu. – Byłaby to niepowetowana strata – mówi Andrzej Koperski.

Wojewódzki Konserwator Zabytków Beata Kot deklaruje w pisemnej odpowiedzi na nasze pytania, że na miejscu zostanie przeprowadzona kontrola stanu zachowania zabytku, a na jej podstawie  wydane zostaną odpowiednie zalecenia pokontrolne.   

Szlakiem po zabytkach archeo 

Stanowisko nie jest w żaden sposób oznaczone, nie prowadzi do niego żaden szlak czy nawet dobrze widoczna ścieżka. To niestety częsty przypadek w naszym regionie, co sprawia, że przeciętny turysta nie ma szans tam trafić. Brak szlaków i ścieżek tyczy się również tysiącletnich grodzisk w okolicy. – „Na stanowiskach archeologicznych, których cechą nie jest charakterystyczne ukształtowanie terenu w postaci grodzisk czy kurhanów, nie wykonuje się specjalnego oznakowania” – czytamy w odpowiedzi od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Beaty Kot. „(...) W odniesieniu do stanowisk archeologicznych o formie wyniesionej ww. są traktowane indywidualnie i w zależności od ich znaczenia historycznego są odpowiednio oznaczone” – widnieje w piśmie. Trudno nie postawić zatem pytania, czy co najmniej 400-letnie kopce w Krasiczynie to stanowisko o tak małym znaczeniu historycznym, że nie opłaca się przy nim postawić jednej metalowej tablicy? Tymczasem powiat przemyski jest bardzo bogaty w zabytki archeologiczne. Mamy na naszym terenie zabytki z epoki kamienia, brązu, żelaza, jak i ze średniowiecza. Na portalu mapowym Narodowego Instytutu Dziedzictwa oznaczonych jest tu 10 grodzisk, 19 osad, 2 cmentarzyska, 2 stanowiska z kopcami i 4 dodatkowe, ujęte jako „pozostałe zabytki archeologiczne”. Zaś w samym mieście Przemyślu mamy: 1 grodzisko, 1 kopiec, 4 osady i 3 „pozostałe zabytki archeologiczne”. Jakby tego było mało, znawcy tematu są zgodni, że wiele zabytków oznaczonych nie jest, a o innych zwyczajnie jeszcze nie wiemy.

Bogaty archeologicznie region

O ile tereny, gdzie były osady, mogą być mało ciekawe dla turystów, bo dziś niewiele tam widać, o tyle grodziska i kopce w większości znajdują się w ustronnych i ciekawych miejscach, w lasach i na wzgórzach. Do dziś widoczne jest tam nienaturalne ukształtowanie terenu, wały, fosy, stare drogi, kopce i kurhany. – Nasz region jest bardzo bogaty archeologicznie, jest tu wiele cennych zabytków w różnym stopniu zbadanych, a także takich, o których do dziś jeszcze nic nie wiemy. Sądzę, że byłby to bardzo ciekawy pomysł, aby wytyczyć szlak po zabytkach archeologicznych regionu, a nawet – o czym dawno już mówiłem – chociażby po zabytkach archeologicznych samego Przemyśla, bo jest ich tu sporo i z  każdym z nich wiąże się ciekawa historia – mówi Andrzej Koperski.

Dziś jest łatwiej

Obecnie mamy do dyspozycji doskonałe narzędzia w postaci laserowych map Lidar, które to pokazują dokładne ukształtowanie terenu bez drzew czy budynków. To dzięki nim zobaczyć możemy dokładnie, gdzie przebiegały wały, fosy, drogi, a nawet czy kiedyś dany teren był wykorzystywany rolniczo. Mapy takie (z opisem oznaczonych nań zabytków) można obejrzeć na portalu mapowym Narodowego Instytutu Dziedzictwa lub na stworzonym przez Główny Urząd Geodezji i Kartografii Geoportalu (geoportal.gov.pl). 

Wystarczy odrobina wyobraźni i dobra mapa, aby zobaczyć nasz region takim, jakim był tysiąc i więcej lat temu. Gdzie były jego najważniejsze ośrodki , którędy prowadziły drogi, jak funkcjonowała komunikacja między grodami i osadami. Dla chcącego nic trudnego!