Hadle Szklarskie – pierwsza wieś w Polsce na prawie wołoskim!

Na terenie Zespołu Pałacowo-Parkowego w Hadlach Szklarskich odsłonięto tablicę upamiętniającą lokację wsi w 1377 roku. Hadle Szklarskie były pierwszą wsią w Polsce, powstałą na mocy przywileju wołoskiego.

Uroczystości rocznicowe odbywały się pod patronatem honorowym marszałka województwa podkarpackiego oraz wojewody podkarpackiego, a zaczęły się od mszy św. pod przewodnictwem bpa Stanisława Jamrozka. Po jej zakończeniu Danuta Lipińska, reprezentująca rodzinę Łastowieckich – ostatnich właścicieli Hadli Szklarskich – odsłoniła pamiątkową tablicę umieszczoną na ścianie pałacu, upamiętniającą lokację wsi[paywall]. W związku z przypadającym jubileuszem prof. dr hab. Czesław Kłak przygotował książkę pt. Hadle 1377 – 2017, której prezentacja rozpoczęła część artystyczną uroczystości. Oprawę muzyczną uświetniły chóry „Testimonium” z parafii w Wacławicach oraz „Cantilenia” z Uniwersytetu Rzeszowskiego. Dużą popularnością wśród mieszkańców oraz gości cieszył się koncert Eleni.

Powstanie Hadli Szklarskich datuje się na 1377 r. Za założyciela uznaje się bojara ruskiego Ładomira Wołoszyna, na mocy przywileju udzielonego mu przez Władysława Opolczyka, ówczesnego starostę generalnego ziem ruskich. W skład klucza dóbr, które posiadał Marcin Stadnicki w II połowie XVI w., wchodził m.in. Jawornik Polski ze wsiami: Kosztowa, Huta Kosztowska, Laskówka i Hadle. W nocy z 4 na 5 grudnia 1942 r. hitlerowcy zamordowali w Hadlach Szklarskich trzech braci Deców (Bronisława, Stanisława, Tadeusza), którzy udzielali pomocy żydowskim uciekinierom. W 2010 r. prezydent RP Lech Kaczyński odznaczył pośmiertnie Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski wszystkich trzech braci.

Do 1946 r. wieś była zamieszkana w większości przez obywateli polskich, narodowości ukraińskiej, którzy w 1946 r. zostali przymusowo wysiedleni do ZSRR. W latach 1975 – 1998  miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

Co to prawo wołoskie?

Prawo wołoskie to zbiór norm regulujący stosunki pomiędzy właścicielem a osadnikami (najczęściej byli to: Wołosi, Rusini, Bojkowie i Huculi). W Polsce prawo to upowszechniło się końcem XV wieku. Osady tego typu lokowano na terenach górzystych i trudnych w uprawie. Mieszkańcy wsi płacili czynsz w naturze, oddając panu m.in. po jednej owcy z każdej hodowanej dwudziestki. W nowo lokowanych wsiach wydzierżawiano osadnikom las do wykarczowania i zwalniano ich z opłat na 20 lub więcej lat (tzw. wolnizna). Wczesna osada wołoska składała się z około 17 kolonów (wieśniak), sołtysa, tzw. kniazia, posiadała karczmę oraz popa. Osadnicy posiadali swój własny samorząd. Na początku XVI wieku na kniaziów obierano z reguły Niemców.